ढाड दुख्ने समस्या संसारभर सबैभन्दा सामान्य स्वास्थ्य समस्यामध्ये एक हो। जीवनको कुनै न कुनै समयमा अधिकांश मानिसले ढाड दुखाइ अनुभव गर्छन्। लामो समय कम्प्युटर अगाडि बस्ने, शारीरिक गतिविधिको कमी, गलत आसन, मोटोपना तथा उमेरसँगै मेरुदण्डमा आउने परिवर्तनका कारण यो समस्या बढ्न सक्छ।

सामान्य ढाड दुखाइ प्रायः केही दिन वा हप्ताभित्र आराम, औषधि, व्यायाम तथा फिजियोथेरापीबाट निको हुन्छ। तर केही अवस्थामा यो मेरुदण्डका नसासम्बन्धी गम्भीर समस्याको संकेत पनि हुन सक्छ।

ढाड दुख्ने प्रमुख कारणहरू

• मांसपेशी वा लिगामेन्ट तन्किनु
• लामो समय एउटै अवस्थामा बस्नु
• गलत तरिकाले भारी सामान उठाउनु
• डिस्क सर्ने (Herniated Disc)
• मेरुदण्ड साँघुरिनु (Spinal Stenosis)
• उमेरसँग सम्बन्धित डिस्कको घिसावट
• चोटपटक
• हड्डी कमजोर हुने समस्या (Osteoporosis)

ढाड दुखाइका सामान्य लक्षण

• कम्मर वा ढाडमा लगातार दुखाइ
• अगाडि झुक्दा वा उठ्दा बढी दुख्ने
• धेरै समय बस्दा असहज हुने
• हिँड्दा वा उभिँदा दुखाइ बढ्ने
• मांसपेशी कडा हुने

कहिले तुरुन्त विशेषज्ञलाई देखाउने?

यदि निम्नमध्ये कुनै लक्षण देखिएमा ढिलाइ गर्नु हुँदैन।

• दुखाइ खुट्टातिर सर्ने (Sciatica)
• खुट्टा झम्झमाउने वा लाटो हुने
• खुट्टामा कमजोरी आउने
• दिसा वा पिसाब नियन्त्रण गर्न समस्या हुने
• ज्वरोसँगै ढाड दुख्ने
• दुर्घटनापछि असह्य दुखाइ हुने
• आराम गर्दा पनि लगातार बढ्दै जाने दुखाइ

ढाड दुखाइ कसरी पत्ता लगाइन्छ?

विशेषज्ञ चिकित्सकले बिरामीको इतिहास र शारीरिक परीक्षणपछि आवश्यक परे निम्न परीक्षण गर्न सिफारिस गर्न सक्छन्।

• X-ray
• MRI
• CT Scan
• आवश्यक रक्त परीक्षण

सबै बिरामीलाई MRI आवश्यक पर्दैन। लक्षण र परीक्षणका आधारमा मात्र यसको आवश्यकता निर्धारण गरिन्छ।

उपचारका विकल्पहरू

१. औषधि

• दुखाइ कम गर्ने औषधि
• मांसपेशी खुकुलो बनाउने औषधि
• आवश्यक परे अन्य औषधि

२. फिजियोथेरापी

• मेरुदण्ड बलियो बनाउने व्यायाम
• सही आसन सिकाउने
• मांसपेशीको लचकता बढाउने

३. जीवनशैली परिवर्तन

• नियमित व्यायाम
• तौल नियन्त्रण
• सही बस्ने तरिका
• सही तरिकाले सामान उठाउने

४. शल्यक्रिया

सबै बिरामीलाई शल्यक्रिया आवश्यक पर्दैन। जब नसामा धेरै चाप परेको हुन्छ, औषधि तथा फिजियोथेरापीले सुधार नगरेको हुन्छ, वा कमजोरी बढ्दै जान्छ, तब शल्यक्रियाको आवश्यकता पर्न सक्छ।

Minimally Invasive Spine Surgery के हो?

आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरी अहिले धेरै प्रकारका मेरुदण्डका शल्यक्रिया सानो चिराबाट गर्न सकिन्छ। यसमा विशेष क्यामेरा (Endoscope) वा Microscope प्रयोग गरिन्छ।

यसका फाइदाहरू:

• सानो चिरा
• कम रक्तस्राव
• कम दुखाइ
• संक्रमणको जोखिम कम
• अस्पतालमा छोटो बसाइ
• छिटो दैनिक जीवनमा फर्किन सक्ने

यद्यपि, यो सबै बिरामीका लागि उपयुक्त हुँदैन। कुन विधि उपयुक्त हुन्छ भन्ने निर्णय विशेषज्ञले बिरामीको अवस्था हेरेर गर्छन्।

ढाड दुखाइबाट कसरी बच्ने?

• नियमित व्यायाम गर्नुहोस्।
• लामो समय एउटै अवस्थामा नबस्नुहोस्।
• कम्प्युटर प्रयोग गर्दा सही आसन अपनाउनुहोस्।
• स्वस्थ तौल कायम राख्नुहोस्।
• भारी सामान उठाउँदा घुँडा मोडेर उठाउनुहोस्।
• धूम्रपान नगर्नुहोस्।

निष्कर्ष

ढाड दुखाइ सामान्य समस्या भए पनि केही अवस्थामा यसले मेरुदण्ड वा नसासम्बन्धी गम्भीर समस्या संकेत गर्न सक्छ। सही समयमा विशेषज्ञसँग परामर्श, उचित परीक्षण तथा उपचारले अधिकांश बिरामीलाई राम्रो परिणाम दिन सक्छ। आधुनिक Minimally Invasive Spine Surgery ले आवश्यक पर्ने बिरामीका लागि सुरक्षित र प्रभावकारी विकल्प प्रदान गरेको छ।